Ik heb het al eerder geschreven op deze plek. Ik heb afscheid genomen van de actualiteiten programma’s op de radio. Ik luisterde er altijd naar op weg naar het werk en weer terug. Naar NPO1 of naar BNR. De interviews, de interviewers, de items en vooral het (politieke/wereld) nieuws: ik kon het niet meer zo goed aanhoren.
Radio538, 3FM of een van de andere popzenders liggen me ook niet. Het werd dus radio NPO4. Elke ochtend op weg naar het werk luisteren naar de klassieke muziek die ik steeds meer ben gaan waarderen. Heerlijk. Het volle hoofd wordt leeg geveegd door tonen en klanken. Het geeft op de een of andere manier rust en je kunt heerlijk wegdromen op de muziek (op de A28 is dat natuurlijk figuurlijk bedoeld). Paradijselijke muziek, terwijl de wereld in brand staat.
Ik had het niet verwacht, die ochtend tussen Heerde en Bilthoven. Het was denk ik 06:10 uur, de snelweg nog bijna leeg, de lucht grauw, donker en stil. Ik reed gewoon — half wakker, half op de automatische piloot — toen ineens het "Ave Maria" van Bach klonk. Maar niet zoals ik het kende. Niet gedragen door een stem, niet gedragen door strijkers.
Het werd gespeeld op een theremin, zo vertelde de presentator. Nog nooit van gehoord, maar blijkbaar een heel bijzonder instrument. “Een theremin is een elektronischmuziekinstrument dat bespeeld wordt door de afstand tussen de handen en twee antennes te variëren. De speler raakt het instrument niet aan. De rechterhand beïnvloedt de toonhoogte en de linkerhand het geluidsvolume. Doordat minimale bewegingen al hoorbaar zijn, klinkt het instrument bijzonder expressief. De klank lijkt op die van een vrouwelijke operastem of een viool, maar het meest benadert de theremin het geluid van een zingende zaag.”
Muziek maken met radiogolven en magnetische krachten of zoiets. Echt heel bijzonder. Ook om te zien overigens. Onderaan deze blog vind je een link naar het filmpje waarin het Ave Maria wordt gespeeld met een theremin.
Terug naar de A28 en dat bijna onzichtbare instrument waarbij de muzikant zijn handen door de lucht beweegt alsof hij iets onzichtbaars, probeert te strelen. Zo voelde het ook: alsof er iets — iemand — ineens heel zacht langs mijn hart streek. De klank was zo puur en zo kwetsbaar dat ik de tranen niet tegenhield. Ze kwamen gewoon, geraakt door de muziek. Ongevraagd. Ongefilterd. Uit het niets., ’s ochtends kort na 6 uur op de A28. Gekker moet het toch niet worden, zou je denken.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik de laatste tijd sowieso wat sneller vol schiet. Hoe het komt weet ik niet. De tranen zitten gewoon hoog en ik kan door het minste of geringste vochtige ogen krijgen. Iets onbenulligs, iets teers, iets kwetsbaars. Emoties die vroeger ergens bleven hangen, vinden nu direct de weg naar mijn ogen, raken een gevoelige snaar. Is het de leeftijd? Een vorm van niet labiel zijn. Komt het door een soort vermoeidheid van binnen, door zorgen? Of is het geen zwakte maar kracht: dat je eindelijk durft toe te geven dat sommige dingen je gewoon raken? En dat je geen belemmeringen voelt om dat te laten zien?
Terwijl dat Ave Maria de auto vulde en dat beeld van dat onzichtbare instrument op het netvlies stond, moest ik denken aan mijn moeder. Aan hoe ze onlangs zachtjes mee neuriede met muziek uit lang vervlogen tijden. Hoe ze met haar handen de maat aangaf, als een dirigent van een orkest dat alleen zij nog volledig kon horen. Alsof zij een theremin bespeelde. Een hoopje ellende zat daar in bed, met lege ogen, ja… maar óók iemand in wie de muziek van vroeger nog steeds een deurtje in haar brein opent. Misschien herkende ik in het geluid van de theremin diezelfde fragiliteit: de dunne draad tussen wat er was en wat er nog is. De trillingen van iets dat niet aangeraakt wordt, maar wel een diep geheugen oproept.
Mijn moeder: verdwenen in de mist van haar dementie. Maar óók iemand die op dat moment nog even helemaal zichzelf was. Wel met de bril van iemand anders op haar neus, overigens. Dirigerend zoals ze vroeger haar koren dirigeerde, muziek als laatste lijntje naar vroeger, naar wie ze ooit was.
Misschien dat daarom het Ave Maria me zo trof. Omdat het me herinnerde aan die ene trilling van herkenning die bij haar nog door het lichaam ging. Een trilling die je niet ziet, maar voelt.
En natuurlijk is het, dit zo schrijvend, wat zwaar aangezet en nogal melodramatisch, maar de theremin werd voor mij die ochtend meer dan een instrument. Het werd een metafoor voor hoe het leven soms is: je raakt het niet, en toch raakt het jou. Je beweegt door de ruimte van je eigen herinneringen, en ineens — zonder dat je weet waarom — begint er iets te resoneren. Iets dat dichtbij komt, of juist verder weg beweegt, afhankelijk van waar jij staat.
Schoonheid laat zich niet vastpakken. Teerheid ook niet. Het is er of het is er niet. Maar als het er ís, dan snijdt het door alles heen. Dan opent het iets waar je geen woorden voor hebt, maar wat je wel voelt met een helderheid die bijna pijn doet. Een gevoelige snaar.
En zo reed ik verder, over de A28, met vochtige ogen en natte wangen, terwijl een onzichtbaar instrument mijn hele binnenwereld opende. Het was maar een kort muziekstuk. Het was maar een kort moment. Maar het raakte aan iets echts. En misschien is dat genoeg. Misschien is het zelfs precies waar het leven soms om draait.
Het hield mij onderweg wel bezig en toen ik even later de afrit bij Bilthoven nam, bedacht ik, dat ik zélf misschien misschien ook wel een soort theremin ben. Zo’n instrument dat je niet hoeft aan te raken om toch van slag te raken — letterlijk en figuurlijk. Het zou een hoop verklaren. Mijn emotionaliteit, mijn spontane vochtige ogen, en zelfs mijn neiging om al bij het boodschappenlijstje van de Jumbo weemoedig te worden (“halfvolle melk… net als vroeger…”).
Maar goed. Ik ben geen theremin. Ik ben gewoon iemand die tegenwoordig sneller vochtige ogen krijgt dan de ruitenwissers kunnen bijhouden en zich zelfs laat ontroeren door een instrument dat klinkt als een zingende zaag. Misschien is dat wel heel erg melodramatisch. Misschien ook niet. Ik weet het niet. Wat ik wel weet: zolang de wereld in brand staat, mijn hoofd te vol zit en mijn moeder in bed zachtjes dirigeert naar een orkest dat niemand meer hoort, zal ik blijven rijden over de A28 — hopend dat er nog eens zo’n onzichtbare snaar wordt aangeraakt.
En als dat allemaal te groot en te zwaar klinkt (dat is natuurlijk ook zo): ach… misschien had ik die nacht gewoon te weinig geslapen. Dat kan natuurlijk ook.
(om het Ave Maria met de Theremin te beluisteren: onderstaande foto aanklikken)
Reactie schrijven
Marianne (vrijdag, 21 november 2025 17:00)
wat prachtig…..
Marloes (vrijdag, 21 november 2025 17:26)
Zo berkenbaar jouw verhaal, beleving van het heden in relatie tot wat er in de wereld om ons heen gebeurt. En dan Ave Maria, mijn lievelingslied.
En dan jouw Moeder Erwin, ik vertelde het Johan. Hij kan het zich niet voorstellen. Heb jij weleens gehoord can “Appeltaart concerten”? Michiel Holtrop. Die komen ook spelen aan het bed bij mensen die “diep zijn weggezakt”, maar bij het horen van zachte mooie muziek, is er ineens communicatie in de vorm van met de hand mee dien op het ritme. Prachtig is dat. Je zou eens contact met Michiel Holtrop kunnen opnemen.
Marloes (vrijdag, 21 november 2025 17:28)
https://appeltaartconcerten.nl/over-ons/